Bệnh tổ đỉa là bệnh viêm da thường gặp ở mọi đối tượng. Bệnh có biểu hiện nổi mụn nước ở bàn chân, bàn tay, khó vỡ, khu trú ở sâu biểu bì của da, gây ngứa dữ dội và dai dẳng. Tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng bệnh ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, làm giảm chất lượng cuộc sống và ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Theo đó, bạn cần nắm rõ những triệu chứng điển hình của bệnh, nguyên nhân cũng như cách điều trị và phòng tránh để bảo vệ sức khỏe của mình một cách tốt nhất.
Tổ đỉa là gì và nó được phân loại như thế nào?
Bệnh tổ đỉa hay bệnh tổ đỉa (tên tiếng Anh: Dyshidrosis) là một thể đặc biệt của bệnh Eczema. Đây là một dạng viêm da mãn tính, đặc trưng bởi các nốt mụn nước nằm sâu dưới da, gây ngứa ngáy ở bàn tay, bàn chân.
Theo các bác sĩ chuyên khoa, tổ đỉa cũng giống như các dạng chàm khác, thường có tiến triển dai dẳng, phát triển thành mãn tính và dễ tái phát nếu gặp các yếu tố thuận lợi. Bệnh có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, kể cả trẻ em, nữ giới có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới.
Tuy không nguy hiểm đến tính mạng như tổ đỉa nhưng lại gây ra những phiền toái trong cuộc sống và sinh hoạt của người bệnh. Đặc biệt, nó ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý người bệnh, thậm chí còn dễ bị bội nhiễm vì khu trú của bệnh thường ở các chi, nơi thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố như hóa chất, chất tẩy rửa.
Bệnh được phân thành nhiều loại tùy thuộc vào vị trí mụn nước khu trú, đối tượng và đặc điểm bệnh lý. Đặc biệt:
Theo đặc điểm bệnh lý, tổ đỉa được chia thành các loại sau:
- Thể đơn giản: Ở da tay xuất hiện các mụn nước trong, ẩn sâu trong da, không gây ngứa dữ dội.
- Tổ đỉa bóng nước: Là tình trạng nặng hơn của thể đơn giản, lúc này các mụn nước nhỏ sẽ liên kết thành mụn nước lớn, gây ngứa ngáy dữ dội.
- Dạng lây nhiễm: Các mụn nước khi bị lây nhiễm bên trong sẽ có mủ, mủ và dễ vỡ, đặc biệt rất ngứa.
- Thể khô: Ở thể này, da người bệnh không nổi mụn nước nhưng da khô, đỏ, đóng vảy, nóng rát, bệnh thường nặng vào mùa xuân.
Sắp xếp theo đối tượng:
- Tổ đỉa ở trẻ: Với đối tượng này, các triệu chứng thường tập trung ở bàn chân, bàn tay, nách hoặc bẹn… Da mặt trẻ sẽ mẩn đỏ, phồng rộp khiến trẻ khó chịu, quấy khóc…
- Tổ đỉa ở người lớn: Chủ yếu xuất hiện ở bàn chân, bàn tay, đặc biệt là các đầu ngón tay, ngón chân gây ngứa ngáy khó chịu, dễ nhiễm trùng và bội nhiễm.
Theo vị trí nổi mụn nước, tổ đỉa sẽ được chia thành: Tổ đỉa ở tay; đỉa làm tổ trong kẽ ngón tay; đỉa làm tổ ở bàn chân; đỉa làm tổ ở chân.
Tham khảo thêm: Thuốc Clothasone D Thái Lan có tốt không? [Góc nhìn chuyên gia]
Nguyên nhân gây bệnh tổ đỉa
Hiện nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể xác định chính xác và cụ thể nguyên nhân gây bệnh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia da liễu, có một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh nổi mề đay như:
- Di truyền: Có tới 50% người bị tổ đỉa là do di truyền. Cụ thể, nếu gia đình bạn có người thân bị tổ đỉa hoặc một số bệnh da liễu khác thì tỷ lệ mắc bệnh của bạn sẽ cao hơn những người khác.
- Dị ứng với hóa chất: Một số người bị dị ứng với mỹ phẩm, phấn hoa, hóa chất, bụi bẩn… khi tiếp xúc cũng có thể khiến da bị kích ứng và mắc bệnh.
- Bị tổ đỉa làm tổ do nhiễm khuẩn: Đất, nước bẩn khi tiếp xúc lâu ngày sẽ khiến da bị viêm nhiễm, tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Do cơ địa: Cơ thể nhạy cảm, sức đề kháng yếu, thói quen sinh hoạt, ăn uống thất thường… cũng là điều kiện để tổ đỉa phát sinh.
- Rối loạn thần kinh giao cảm: Tình trạng này gây tăng tiết mồ hôi bàn chân, bàn tay. Làm tăng nguy cơ mắc bệnh tổ đỉa cũng như một số bệnh ngoài da khác.
- Do thuốc: Dùng thuốc lâu ngày, lạm dụng khiến hàng rào bảo vệ da bị tổn thương, dị nguyên xâm nhập và khởi phát bệnh.
- Do nấm kẽ: Khi nấm xâm nhập sẽ ăn mòn và làm da yếu đi, dễ bị kích ứng khi tiếp xúc với dị nguyên hoặc ma sát…
- Các yếu tố nguy cơ khác: Tâm lý căng thẳng, suy giảm hệ miễn dịch, rối loạn nội tiết, thời tiết nóng ẩm, vệ sinh không đúng cách…
Triệu chứng bệnh thường gặp
Các chuyên gia cho biết, các triệu chứng của bệnh thường bắt đầu theo từng đợt, có thể kéo dài vài tuần. Các triệu chứng điển hình và phổ biến của bệnh bao gồm:
- Trên da người bệnh xuất hiện các nốt mụn nước nhỏ li ti sâu 1-2mm dưới da, sờ vào có cảm giác chắc. Mụn nước thường nằm ở lòng bàn tay, mu bàn tay, ngón tay, ngón chân. Khi bệnh tiến triển, các mụn nước sẽ liên kết với nhau tạo thành mụn nước.
- Khi các mụn nước bị bội nhiễm vi khuẩn, mụn này sẽ đỏ, sưng tấy, nổi hạch sưng tấy, sốt kéo dài.
- Ngứa dữ dội, ở những nơi nổi mụn nước, sưng, rát, đau.
- Khi mụn nước xẹp xuống, da đóng vảy và trở nên khô ráp.
- Khi bệnh kéo dài có thể khiến móng chân, móng tay thay đổi hình dạng, sưng hạch bạch huyết.
Nếu đột nhiên có các triệu chứng trên, đặc biệt là kéo dài không khỏi, bạn nên đến cơ sở y tế để thăm khám.
Tham khảo thêm: [Đánh giá của chuyên gia] Thuốc trị viêm nang lông Ziaja Med Hồng có hiệu quả không
Tổ đỉa có nguy hiểm không? Bệnh có lây không?
Các bác sĩ chuyên khoa cho biết, tổ đỉa là bệnh da liễu mãn tính, không gây nguy hiểm đến tính mạng và sức khỏe người bệnh. Điều đáng nói là bệnh rất dễ tái phát, thêm vào đó là các triệu chứng ngứa ngáy, đau rát ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, giấc ngủ và sinh hoạt.
Tuy không nguy hiểm nhưng nếu bạn thường xuyên gãi mạnh để thỏa mãn cơn ngứa cũng như chăm sóc không đúng cách sẽ rất dễ gây biến chứng. Đặc biệt:
- Gây biến dạng móng: Gặp trường hợp đỉa làm tổ ở các ngón chân, ngón tay. Lúc này móng có thể bị khô, nứt nẻ và biến dạng.
- Nhiễm trùng da: Nếu gãi, chà xát mạnh khiến mụn bị vỡ, chảy dịch và nhiễm trùng. Nhiễm trùng khiến mụn mủ đau, rát, thậm chí có vùng viêm nhiễm lan rộng nếu không được kiểm soát.
Đặc biệt, theo các bác sĩ, bệnh liên quan đến yếu tố di truyền, hệ miễn dịch và chức năng cơ quan nên hoàn toàn không lây nhiễm qua tiếp xúc trực tiếp. Tuy nhiên, nếu cha hoặc mẹ bị bệnh vẩy nến, nó có thể được truyền cho con cái của họ.
Cách điều trị hiệu quả nhất hiện nay
Bệnh chàm có thể được giải quyết bằng cách điều trị sớm. Theo các bác sĩ chuyên khoa, nếu chăm sóc và bôi đúng cách, các vết thương trên da có thể thuyên giảm sau 3-4 tuần. Và để khắc phục căn bệnh này, bạn có thể áp dụng nhiều cách như Đông y, Tây y hay các phương pháp dân gian tại nhà. Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh, các phương pháp điều trị khác nhau được chỉ định.
Điều trị tổ đỉa bằng thuốc Tây
Với thuốc Tây y, trước khi kê đơn thuốc, bác sĩ cần tiến hành chẩn đoán xác định nguyên nhân và mức độ bệnh. Thông thường, để chẩn đoán, bác sĩ sẽ quan sát các triệu chứng lâm sàng, vị trí nổi mụn nước để xác định đó có phải là tổ đỉa hay không.
Hiện nay, chưa có phương pháp xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán bệnh mồng gà nhưng người bệnh có thể làm các xét nghiệm cần thiết để loại trừ các bệnh da liễu cũng có triệu chứng tương tự. Cách tiến hành là lấy biểu bì của da, hút dịch từ các mụn nước.
Sau đó, bác sĩ sẽ căn cứ vào từng nguyên nhân, từng tình trạng bệnh để đưa ra phác đồ điều trị bằng các loại thuốc khác nhau. Dưới đây là các loại thuốc phổ biến được sử dụng trong điều trị tổ đỉa.
Dùng thuốc bôi trị tổ đỉa
Thuốc bôi ngoài da với tác dụng làm dịu da, tránh nhiễm trùng tại chỗ sẽ giúp người bệnh sớm đẩy lùi các triệu chứng của bệnh. Theo đó, bác sĩ sẽ kê các loại thuốc sau:
- Nitrat bạc 0,5%: Dùng cho bệnh nhân có mụn nước chưa vỡ, có tác dụng sát khuẩn nhẹ, giảm ngứa.
- Dung dịch tím methyl 1%: Dùng cho bệnh nhân bị mụn mủ, có tác dụng diệt khuẩn, ngăn ngừa nhiễm trùng lây lan.
- Thuốc bôi corticoid: Dùng khi mụn nước đã giảm như: Dermovate, Tempovate, Flucinar có tác dụng giảm viêm, giảm ngứa.
- Thuốc kháng nấm: Dùng cho bệnh nhân bị tổ đỉa do nấm với tác dụng ức chế vi khuẩn, giảm mức độ tổn thương.
- Thuốc kháng sinh kết hợp corticoid: Có tác dụng chống nhiễm khuẩn, giảm ngứa và chống viêm nhiễm.
Thuốc toàn thân
Bác sĩ chuyên khoa có thể dùng thuốc toàn thân kết hợp với thuốc bôi để khắc phục bệnh. Đặc biệt:
- Thuốc kháng histamin: Có tác dụng chống dị ứng, làm giảm các triệu chứng của bệnh như ngứa, rát…
- Kháng sinh: Dùng cho bệnh nhân bị bội nhiễm.
- Thuốc chứa corticoid đường uống: Dùng trong trường hợp viêm nặng, thời gian dùng khoảng 5-10 ngày.
- Thuốc trị nấm: Dùng cho trường hợp tổ đỉa do nấm dermatophytes và nấm kẽ gây ra, điển hình là thuốc Griseofulvin.
Lưu ý: Thuốc Tây y có ưu điểm là tác động nhanh vào các triệu chứng nên người bệnh sẽ cảm nhận được sự thay đổi chỉ sau vài lần dùng thuốc. Tuy nhiên, thuốc dễ gây tác dụng phụ ngoài ý muốn, nhất là thuốc có chứa corticoid nếu dùng nhiều có thể gây teo da, mỏng da, dày sừng nang lông…
Tham khảo thêm: Top 3 thuốc trị sâu răng hiệu quả nhất hiện nay, Địa chỉ mua hàng uy tín
Chữa bệnh bằng phương pháp dân gian
Mẹo dân gian cũng là cách chữa tổ đỉa được nhiều người áp dụng. Theo các chuyên gia, đây là phương pháp an toàn, lành tính, có khả năng cải thiện tình trạng bệnh và hỗ trợ điều trị bệnh tốt hơn. Có nhiều cách được người bệnh áp dụng như:
- Muối biển: Pha 2 thìa muối biển với 1 chậu nước sôi để ấm, khuấy đều rồi ngâm vùng da bị tổ đỉa trong 10-15 phút, áp dụng thường xuyên 2 lần/ngày.
- Tỏi: Giã nát 1 củ tỏi tươi, vắt lấy nước cốt tỏi hòa với một ít nước. Thoa nước ép tỏi lên vùng da cần điều trị và để yên trong 10 phút. Rửa sạch bằng nước ấm. Áp dụng phương pháp này 2 lần một ngày.
- Rau răm chữa tổ đỉa: Lấy một nắm rau răm, rửa sạch, giã nát. Làm sạch da rồi đắp rau răm lên vùng da cần điều trị, giữ nguyên 30 phút rồi rửa sạch với nước.
Tuy là cách trị chàm đơn giản và hiệu quả nhưng phương pháp này chỉ phù hợp với những trường hợp bệnh nhẹ. Thậm chí, nếu áp dụng sai cách, nguyên liệu không an toàn có thể gây bội nhiễm.
Trị tận gốc mụn tổ đỉa bằng Đông y
Theo Y học cổ truyền, tổ đỉa là do phong nhiệt, tà, thấp, phong kết hợp lại mà thành. Để khắc phục căn bệnh này, Đông y cần điều trị từ gốc, nguyên tắc là sử dụng các vị thuốc có tính thanh nhiệt, lợi thấp, khu phong để điều hòa khí huyết, đồng thời làm giảm các triệu chứng của bệnh.
Đông y điều trị tổ đỉa tùy theo cơ địa và thời điểm khởi phát của bệnh để đưa ra bài thuốc phù hợp. Các vị thuốc được sử dụng nhiều trong các bài thuốc này có thể kể đến như: Sài đất, cỏ nhọ nồi, bồ công anh, đơn đỏ, bạch tật lê, kim ngân hoa, sinh địa…
So với các phương pháp điều trị trên thì Đông y toàn diện hơn vì điều trị từ bên trong, tác động vào nguyên nhân và cải thiện các triệu chứng của bệnh. Hơn nữa, các bài thuốc đều có nguồn gốc từ thảo dược nên rất an toàn, lành tính, không gây tác dụng phụ, kiểm soát bệnh tốt và ngăn ngừa tái phát.
Tuy nhiên, thuốc Đông y cũng có một số hạn chế như: Thuốc tác dụng tương đối chậm nên cần dùng trong thời gian dài; Hiệu quả phụ thuộc vào phản ứng của từng cá nhân với thuốc.
Người bị tổ đỉa nên ăn gì? Kiêng những gì?
Chế độ ăn uống là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả điều trị bệnh kiết lị. Bởi các bác sĩ chuyên khoa cho rằng, nếu ăn nhầm thực phẩm gây dị ứng có thể khiến bệnh khởi phát hoặc khiến tình trạng bệnh nặng hơn. Theo đó, bạn cần chú ý đến chế độ ăn uống hàng ngày của mình để hỗ trợ điều trị bệnh tốt hơn.
Thực phẩm bao gồm:
- Thực phẩm giàu vitamin C như cam, chanh, quýt, kiwi, thơm (dứa),…
- Thực phẩm giàu vitamin A bao gồm cà rốt, đu đủ, dưa đỏ, khoai lang, bí… hoặc các loại rau có màu xanh đậm.
- Thực phẩm giàu vitamin B bao gồm bơ, rau xanh, cà chua, bí ngô, chuối…
- Thực phẩm giàu kẽm như thịt lợn, súp lơ, nấm, gạo nguyên cám, ngũ cốc, đậu đỏ…
Các thực phẩm cần tránh:
- Thực phẩm chứa nhiều Niken, Cobalt như ngũ cốc nguyên hạt, ca cao, lúa mì, trái cây sấy khô, sản phẩm từ đậu nành…
- Thực phẩm giàu chất béo, nhiều đường như khoai tây chiên, gà rán, bánh ngọt, đồ ăn cay nóng…
- Hải sản, đồ tanh, thịt chó, thịt gà, tôm, cua đồng.
- Người bệnh không được uống rượu, bia và sử dụng chất kích thích trong thời gian này.
Cách phòng bệnh tổ đỉa
Người bệnh không nên chủ quan với các bệnh da liễu mãn tính như tổ đỉa, bởi bệnh rất dễ tái phát và lần tái phát sau thường nghiêm trọng hơn. Vì vậy, bạn nên có phương pháp phòng ngừa phù hợp, đồng thời duy trì những lưu ý này trong quá trình điều trị để sớm cải thiện tình trạng bệnh:
- Tránh những thực phẩm có thể gây dị ứng cho cơ thể như hải sản, đậu nành, sữa, trứng…
- Không tiếp xúc với các đồ dùng, vật dụng dễ gây dị ứng như lông thú cưng, thú nhồi bông, thảm, v.v.
- Giữ tay chân sạch sẽ, khô ráo, không ẩm ướt.
- Hạn chế tiếp xúc với xi măng, xà phòng, hóa chất, môi trường ô nhiễm… Nếu làm việc trong môi trường hóa chất nên sử dụng đồ bảo hộ để bảo vệ tay chân.
- Không ngâm chân, tay nhiều với nước mưa, bùn bẩn.
- Che chắn da cẩn thận khi ra ngoài để tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.
- Bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng cho cơ thể, đặc biệt là vitamin và khoáng chất để tăng cường sức đề kháng, chống lại mầm bệnh xâm nhập.
- Không thức khuya, căng thẳng sẽ khiến bệnh dễ phát sinh.
- Sử dụng các sản phẩm chăm sóc tay chân an toàn để cung cấp đủ độ ẩm và bảo vệ da khỏi các tác nhân gây hại.
Bệnh có thể được kiểm soát tốt, ngăn ngừa tái phát nếu người bệnh phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Do đó, khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu của tổ đỉa mà chúng tôi nêu trên, bạn nên chủ động đến cơ sở y tế thăm khám để có phương pháp điều trị phù hợp nhất. Chúc bạn sức khỏe!